Awaria rozrusznika unieruchomi każdy pojazd napędzany wyłącznie silnikiem spalinowym. Rozrusznik jest najkrócej działającym podzespołem elektrotechnicznym w samochodzie, jednak to on najbardziej obciąża akumulator rozruchowy i część instalacji, pobierając krótkotrwały prąd o dużym natężeniu.

Warunki pracy definiują uszkodzenia, z jakimi mamy najczęściej do czynienia w przypadku rozruszników. Jeśli chodzi o części mechaniczne, to na pierwszym miejscu należy wymienić elementy sprzęgnika łączącego wirnik rozrusznika z wieńcem zębatym na kole zamachowym silnika. Mogą one mieć różny charakter, np. zużycie lub wyłamanie zębów zębnika, który zahacza o koło zamachowe, czy zatarcie lub zablokowanie mechanizmu zbliżającego zębnik do wieńca na kole zamachowym. Nieco rzadsze są awarie sprzęgiełka jednokierunkowego (bendiksu) czy uszkodzenie elektromagnesu uruchamiającego mechanizm sprzęgający i łączącego silnik rozrusznika ze źródłem zasilania.

Ponieważ w zasadzie każda usterka rozrusznika wymaga demontażu podzespołu, ze stawianiem diagnozy warto powstrzymać się do chwili, gdy będziemy mieć go na stole warsztatowym. Wtedy wszystko stanie się jasne, o ile oczywiście potrafimy odtworzyć normalne warunki pracy rozrusznika. Z tego względu warto dysponować odpowiednim stanowiskiem wyposażonym w przyrządy pomiarowe oraz źródło prądu zdolne dostarczyć prąd o natężeniu kilkudziesięciu amperów. Nieobciążony oporami ruchu silnika rozrusznik nie będzie pobierał maksymalnego prądu, ale i tak może solidnie obciążyć zasilacz, zwłaszcza w chwili uruchomienia.

Po stronie elektrycznej można spotkać uszkodzenia izolacji czy (stosunkowo rzadko występujące) przepalenie uzwojenia, spowodowane np. przegrzaniem rozrusznika, wielokrotnie włączanego w krótkich odstępach czasu. Przerwy w obwodzie są łatwe do wykrycia, o ile znamy zasadę pracy rozrusznika i jego ogólny schemat elektryczny. Trudniej jest zdiagnozować uszkodzenie izolacji. Może to wymagać specjalnego miernika dostarczającego prąd o znacznie wyższym napięciu.

Alternatory

Alternator jest podstawowym źródłem prądu podczas pracy silnika samochodu. Dostarcza on energię elektryczną do wszystkich możliwych odbiorników (z wyjątkiem rozrusznika) oraz ładuje akumulator, niezbędny do rozruchu silnika. Usterka alternatora uniemożliwia normalną eksploatację pojazdu, a zazwyczaj także awaryjny zjazd do warsztatu, gdyż energia zgromadzona w akumulatorze rozruchowym zazwyczaj nie wystarcza do zasilania wszystkich podzespołów nawet podczas krótkiej jazdy.

Typowe uszkodzenia alternatora można łatwo rozpoznać. Ich usunięcie w większości przypadków także nie jest trudne, choć może wymagać użycia specjalnych narzędzi. Idąc od strony napędu alternatora, możemy stwierdzić szereg różnego rodzaju problemów.

Typowe usterki

Uszkodzenie lub pęknięcie koła pasowego – usunięcie tej usterki jest stosunkowo proste, choć jest to część wymagająca delikatnego traktowania i zastosowania dobrze dobranego ściągacza. Objawy są jednoznaczne: najpierw ostrzeżenie o awarii systemu ładowania, a przy bliższych oględzinach widoczne ślady awarii.

Uszkodzenie sprzęgiełka napędu – to usterka nieco trudniejsza do zdiagnozowania. Zadaniem sprzęgiełka napędu jest odłączenie alternatora od napędu, jeśli prędkość obrotowa wirnika alternatora jest większa niż prędkość paska napędowego. Dzięki temu większa część energii kinetycznej rozpędzonego wirnika może być zamieniona na energię elektryczną. O uszkodzeniu sprzęgiełka mogą świadczyć nietypowe dźwięki i trudne do zaobserwowania obniżenie sprawności ładowania. Czasami problem może pozostawać niewykryty przez dłuższy czas, dlatego przy okazji innych napraw związanych z demontażem alternatora warto skontrolować także sprzęgiełko.

Uszkodzenie łożyska wirnika – typowe objawy tej usterki to: drgania, niepokojący dźwięk oraz nagrzewanie się obudowy alternatora. Wymiana – w zależności od konstrukcji alternatora – może być albo bardzo prosta, albo wręcz niemożliwa (np. w sytuacji, gdy fabryczne łożyska są zaciśnięte na stałe w delikatnej obudowie ze stopu lekkiego). Podobny problem występuje w niektórych tańszych silnikach spalinowych napędzających maszyny ogrodowe, w których wyciśnięcie łożyska bez uszkadzania obudowy jest praktycznie niemożliwe. Przy wszelkich pracach wymagających demontażu wirnika należy dołożyć starań, żeby zachować jego wyważenie, nie dopuścić do utraty osiowości i powstania bić podłużnych lub poprzecznych. Równie ważne jest zabezpieczenie przed uszkodzeniem izolacji uzwojeń wirnika i stojana.

Kolejne usterki mają charakter elektryczny. Ich diagnozowanie jest możliwe tylko wtedy, gdy dysponujemy sprzętem pomiarowym i potrafimy interpretować wyniki pomiarów: ciągłości obwodu, impedancji uzwojeń, rezystancji izolacji, napięcia i natężenia prądu wzbudzającego i wytwarzanego, sprawności diod etc. Nie są to testy szczególnie skomplikowane, ale wymagają pewnej wiedzy i doświadczenia.

W kategorii usterek o charakterze elektrycznym możemy także wymienić: zużycie lub zawieszenie szczotek, pęknięcie obudowy lub sprężyn szczotkotrzymacza, uszkodzenia diod prostowniczych alternatora, uszkodzenie regulatora napięcia, zwarcia i przerwy w uzwojeniach wirnika lub stojana oraz uszkodzenie (korozję) styków. Regulator napięcia może być albo zintegrowany z alternatorem, albo montowany jako osobny moduł. W obu przypadkach jego związek z alternatorem i wzajemny wpływ obu podzespołów są tak duże, że należy rozpatrywać je i diagnozować łącznie.

Wydzielone stanowisko testowe

Dużym ułatwieniem przy diagnozowaniu usterek alternatorów jest wydzielone stanowisko testowe, na którym podzespół można bezpiecznie zamontować. Powinno być ono wyposażone w silnik do napędzania alternatora, źródło prądu wzbudzającego i zestaw mechanicznych i elektrycznych przyrządów pomiarowych. Takie stanowiska można kupić gotowe albo przygotować we własnym zakresie. Znacznie przyspieszają one diagnostykę tych części, ułatwiają sprawdzenie wszystkich ważnych parametrów i zmniejszają ryzyko przeoczenia mniej oczywistych uszkodzeń.

Stanowiska diagnostyczne umożliwiają odtworzenie warunków pracy alternatora zbliżonych do rzeczywistych, włączając w to odpowiednią prędkość obrotową, stałe obciążenie prądem o natężeniu od kilku do ponad 100 amperów itp. Taka inwestycja może się opłacić, o ile właściciel warsztatu chce rozszerzyć działalność w kierunku elektromechaniki. Jeśli rozruszniki i alternatory są naprawiane w warsztacie sporadycznie, lepszym rozwiązaniem może być współpraca z doświadczonym, dobrze wyposażonym warsztatem elektromechanicznym.

Problemy (a tym bardziej potwierdzona usterka alternatora) powinny skłaniać do dokładnego sprawdzenia akumulatora rozruchowego, ponieważ niekiedy kłopoty występują parami, np. utrata pojemności akumulatora wraz z uszkodzeniem diod albo usterką regulatora napięcia w alternatorze.

Bez względu na to, czy klient zdecyduje się na wymianę uszkodzonego alternatora czy rozrusznika na nowy, czy też na naprawę lub regenerację, trzeba mieć pod ręką sprawnie działającą i dobrze zaopatrzoną hurtownię części samochodowych. Dobór odpowiednich podzespołów z reguły nie nastręcza dzisiaj większych problemów, gdyż można to łatwo zrobić po numerze VIN. Najważniejsza jest pewność, że dostarczone zamienniki są wysokiej jakości i objęte gwarancją producenta.

Poszukujesz wysokiej jakości alternatorów, rozruszników lub innych części zamiennych w przystępnych cenach?
Poznaj markę Starline: www.starline-parts.com

Piotr Kołaczek